خطبه فدکیه حضرت زهرا(س)، الگوی برتر تبیین و انتقال معارف الهی است

حجت الاسلام و المسلمین حسین بنیادی در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه ضمن تسلیت ایام شهادت مظلومانه صدیقه طاهره حضرت فاطمه زهرا(س) ابراز داشت: ما امروز به شدت نیاز داریم که به تأسی از سبک زندگی و سیره نورانی حضرت، با ایمان راسخ، فهم عمیق جریانات، عاقبت‌اندیشی، ولایت‌مداری و تکلیف‌شناسی در دنیای امروز عمل کنیم.

الگوپذیری از نهضت فاطمی و حماسه‌ی خطبه فدکیه

وی افزود: البته باید توجه داشت که ابعاد نهضت فاطمی آن‌قدر وسیع و عمیق است که انسان‌ها از بیان و انتقال سرگذشت آن همه ایثار ناتوان هستند، کما این‌که می دانیم سیره و رفتار حضرت زهرا(س) در ایام حیات نورانی رسول الله(ص) و امیرالمومنین علی (ع) و بعد از رحلت جانگداز نبی‌اکرم(ص)، فهرستی طولانی از جهادی عظیم و مقدس را در برمی‌گیرد که خود الگویی جامع و کامل برای مردان و زنان در تمام دوران اسلامی به شمار می رود؛ رفتاری که به طور خاص اقتدار و استقامت در بیان عقیده، ثبات قدم در مسیر حق‌طلبی، دفاع از امامت و ولایت را در سطحی خارق‌العاده فراروی دیدگان همگان قرار می‌دهد.

استاد درس حوزه علمیه قم همچنین گفت: بدون شک حماسه خطبه فدکیه حضرت فاطمه سلام‌الله‌علیها، علاوه بر مضامین شگفت‌آور، دارای درس‌های بزرگی به ویژه در شرایط کنونی کشور عزیز و اسلامی‌مان، در زوایای مختلف برای ما می‌باشد. این سخنان به طور خاص اهمیت چگونگی خطابه حکیمانه و مؤثر در مواقع حساس را به نمایش می‌گذارد و نشان دهنده شیوه حضرت است که خود برآمده از اعجاز کلامی قرآن کریم، رسول الله(ص) و امیرمومنان (ع) است.

فرازی از خطبه فدکیه و تبیین معارف فاطمی

آن حضرت در فرازی از همین خطبه می‌فرمایند: "...فَجَعَلَ اللَّهُ الْإِیمَانَ تَطْهِیراً لَکمْ مِنَ الشِّرْک، وَ الصَّلَاةَ تَنْزِیهاً لَکمْ عَنِ الْکبْرِ، وَ الزَّکاةَ تَزْکیةً لِلنَّفْسِ وَ نَمَاءً فِی الرِّزْقِ، وَ الصِّیامَ تَثْبِیتاً لِلْإِخْلَاصِ، وَ الْحَجَّ تَشْییداً لِلدِّینِ، وَ الْعَدْلَ تَنْسِیقاً لِلْقُلُوبِ، وَ طَاعَتَنَا نِظَاماً لِلْمِلَّةِ، وَ إِمَامَتَنَا أَمَاناً مِنَ الْفُرْقَةِ، وَ الْجِهَادَ عِزّاً لِلْإِسْلَامِ، وَ الصَّبْرَ مَعُونَةً عَلَی اسْتِیجَابِ الْأَجْرِ، وَ الْأَمْرَ بِالْمَعْرُوفِ مَصْلَحَةً لِلْعَامَّةِ، وَ بِرَّ الْوَالِدَینِ وِقَایةً مِنَ السَّخَطِ، وَ صِلَةَ الْأَرْحَامِ مَنْمَاةً لِلْعَدَدِ، وَ الْقِصَاصَ حَقْناً لِلدِّمَاءِ، وَ الْوَفَاءَ بِالنَّذْرِ تَعْرِیضاً لِلْمَغْفِرَةِ، وَ تَوْفِیةَ الْمَکاییلِ وَ الْمَوَازِینِ تَغْییراً لِلْبَخْسِ، وَ النَّهْی عَنْ شُرْبِ الْخَمْرِ تَنْزِیهاً مِنَ الرِّجْسِ، وَ اجْتِنَابَ الْقَذْفِ حِجَاباً عَنِ اللَّعْنَةِ، وَ تَرْک السَّرِقَةِ إِیجَاباً لِلْعِفَّةِ، وَ حَرَّمَ اللَّهُ الشِّرْک إِخْلَاصاً لَهُ بِالرُّبُوبِیةِ، فَاتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ وَ لا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ، وَ أَطِیعُوا اللَّهَ فِیمَا أَمَرَکمْ بِهِ وَ نَهَاکمْ عَنْهُ"

(پس خدای بزرگ ایمان را برای پاک کردن شما از شرک، و نماز را برای پاک نمودن شما از تکبّر، و زکات را برای تزکیه نفس و افزایش روزی، و روزه را برای تثبیت اخلاص، و حج را برای استحکام دین، و عدالت‌ورزی را برای التیام قلبها، و اطاعت ما خاندان را برای نظم یافتن دین و آیین، و امامتمان را برای رهایی از تفرقه، و جهاد را برای عزت اسلام، و صبر را برای کمک در بدست آوردن پاداش قرار داد. و امر به معروف را برای مصلحت جامعه، و نیکی به پدر و مادر را برای رهایی از غضب الهی، و صله ارحام را برای طولانی شدن عمر و افزایش جمعیت، و قصاص را وسیله حفظ خونها، و وفای به نذر را برای در معرض مغفرت الهی قرار گرفتن، و دقت در کیل و وزن را برای رفع کم ‌فروشی مقرر فرمود. و نهی از شرابخواری را برای پاکیزگی از زشتی، و حرمت نسبت ناروا دادن را برای عدم دوری از رحمت الهی، و ترک دزدی را برای پاکدامنی قرار داد، و شرک را حرام کرد تا در یگانه ‌پرستی خالص شوند. پس آنگونه که شایسته است از خدا بترسید، و از دنیا نروید جز آنکه مسلمان باشید، و خدا را در آنچه بدان امر کرده و از آن بازداشته اطاعت نمائید. "

وی بیان داشت: در واقع آنچه از کلام نورانی صدیقه کبری(س) در این فراز از خطبه فدکیه بهره می‌گیریم توجه به این نکته است که با گفتن حکمت‌های اعتقادات، احکام شرعی و مکارم اخلاق است که الزامات و ضرورت‌های دین معلوم و در جامعه مفهوم پیدا کرده و مؤثر واقع می‌شوند. در تمام دوران حتی متعبدین و مخلصین، جویای علت و حکمت احکام بوده‌اند، چرا که فطرت انسان‌ها جستجوگر و طالب عقیده و عملی است که ابتدا آثار آنها را بشناسد تا با هدفی مقدس، پایبند به معارف دین شود و آثار آن‌را در زندگی خود درک نماید.

حجت الاسلام و المسلمین بنیادی همچنین افزود: این کنجکاوی که قابل انکار نیست نه تنها ضعف جامعه به شمار نمی رود بلکه نشان‌دهنده جدیت انسان‌ها در شناخت درست و عمیق آموزه‌های دینی است و اساساً فهم دینی از همین نقطه آغاز شده و امتداد پیدا می‌کند.

جامعه امروز و سبک پذیرش معارف دینی

وی خاطرنشان کرد: سبک پذیرش معارف و حقایق دین در جامعه امروز با توجه به سرریز شدن باورهای غلط و فرهنگ‌های منحط در سایه گسترش ابزار رسانه‌ای به جوامع اسلامی، هرچند متفاوت از هر زمان دیگری است، اما سبک ابلاغ و ارشاد در فرهنگ دینی ما همیشه بر اساس سیره آگاهی‌بخشی و هدایت‌گرانه‌ی بیان اقناعی و تبیین وحیانی و عقلانی بوده است؛ این سنت حسنه و دیرینه دینی محقق نمی‌شود مگر با بازگو کردن همان علل و حِکَمی که در منابع اسلامی آمده است.

استاد حوزه علمیه قم با اشاره به این که بیان الزامات دین بدون بیان حکمت‌های آن، تأثیر حداقلی دارد، گفت: ظرفیت و استعداد آیات و روایات چنان اثربخش است که اگر مبلغین همان‌ها را با شناخت و اشراف بیان کنند، پیروی از دستورات دینی در میان جامعه خود را نشان می‌دهد، هرچند همیشه موانعی بر سر راه این تأثیرگذاری بوده، اما یقیناً بیان کلمات اعجاب‌آور و اعجاز گونه قرآنی و روایی، فکر و خرد بشر را به تفکر نسبت به آنها وادار می‌کند، بنابراین مهم‌ترین عامل زدودن موانع نیز آن است که سخنان نورانی قرآن و عترت با هنر بیان، آراستگی به اخلاق و صبر و طمأنینه، به گستره جامعه منتقل شود.

تمرکز بر منابع غنی، تبلیغ دینی را مؤثر می‌کند

وی همچنین ابراز داشت: غفلت از بیان حکمت‌ مصرح در متون و مضامین آیات و روایت، تصور الزام بدون علت و حکمت را در اذهان تداعی می‌کند و تعبد به الزامات دینی را به چالش می‌کشاند، ‌ از این‌رو تصویری که از مخاطب باید در ذهن مبلغین شکل‌ بگیرد، تصویر مخاطب پرسشگر است نه مطیع محض، لذا باید در ارائه معارف دین، سوالات متعدد و متراکم جامعه به ویژه در دوران نظام دینی حاکم بر جامعه را مد نظر داشت.

وی افزود: از سوی دیگر باید حفره‌ها و دام‌های ایجاد شده توسط مکتب‌های مادی و فرقه‌های سودجو که با هدف تهی کردن جامعه از حقیقت معارف قرآن و اهلبیت علیهم‌السلام و سست کردن اعتقادات و تعصبات دینی فعال می‌باشند را شناخت و در این میان، تمرکز فعالان امر دین بر کلمات غنی و سرشار از منطق و حکمت‌های مؤثر در تعالی و کمال بشر، باشد.

تمرکز بر حکمت‌های مصرّح، نافی امور تبیینی و تطبیقی نیست

حجت الاسلام و المسلمین بنیادی همچنین گفت: تأکید بر بیان حکمت‌های مصرّح در کلمات معصومین علیهم‌السلام، جنبه محوری در امر تبلیغ دارد، نه آن‌که نسبت به جریانان رایج و حوادث جامعه، بی‌تفاوت بود. اساساً حکمت کلمات نورانی معصومین علیهم‌السلام برای اصلاح وقایعی است که می‌تواند جامعه را در هر زمانی از سیر مقدس خود باز دارد، به همین جهت آموزهای دین مبین اسلام فراگیر به لحاظ زمان، مکان و مخاطبین است، مهم تحلیل وقایع و حل مسائل با رجوع و ارجاع به علت‌ها و حکمت‌هایی است که در گنجینه معرفتی اسلام به وفور مشاهده می‌شود.

عضو مجمع عمومی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم یادآور شد: این نکته که در آیات و روایات هم آسیب‌ها و هم منشاء آسیب‌های فردی و اجتماعی بیان شده و از طرفی اسباب اعتلای فکری، فرهنگی و عقیدتی را بیان می‌کند، امری صحیح است که گویا مسائل مختلف بشر همراه با پاسخ و پیشگیری از آسیب‌های جدی و جدید در آنها بیان گردیده است.

وی همچنین تأکید کرد: در سخت ترین شرایط، بیان صریح و صحیح دینی، منجی جامعه خواهد بود. گاهی امری عادی، مسأله و سپس به مشکلی برای جامعه می‌شود، گاهی تاب‌آوری و باورمندی جامعه دچار خدشه می‌شود و تا آنجا پیش می‌رود که وسوسه‌ها و دسیسه‌های شیطانی کارآمد می‌شود، در چنین برهه یا بحرانی با چه ابزاری می‌توان بر آنها غلبه کرد، ‌ آیا عقل صِرف کارآیی لازم را دارد یا نیاز به ابراز و اظهار حقیقت‌های دین منبعث از وحی و عقل لازم است.

روش مؤثری برای همه نسل‌های بشری

عضو مجمع عمومی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم بیان داشت: این روش قرآن و سیره و سبک تبلیغی و ارشادی معصومین علیهم‌السلام در هدایت جوامع بوده است، اگر در زمان حیات مبارک پیامبر اکرم (ص) در مواجهه با سپاه جهل و سیاهی جهالت، این شیوه و سیره موثر بوده طبعاً در هر زمان دیگری نیز اثرگذار خواهد بود. جهل و جهالتی که دشمنان بشریت به خاطر امیال و طمع‌ورزی‌های خود دائم در حال تزریق به جامعه می‌باشند تا به این واسطه نه تنها آنها را از عقائد خود دور کنند بلکه در شناخت‌ها، محاسبات، تصمیم‌ها، انتخاب‌ها و عملکردها، افراد و جوامع را به اشتباه سوق دهند؛ امری که پس از رحلت جانگداز رسول الله(ص) به سرعت خود را نشان داد، اینکه حضرت فاطمه (س) حکمت‌های نماز، روزه، زکات، حج و... را در آن لحظات حساس تاریخ اسلام، بیان یا بازگو می‌کنند آیا در میان مستمعین و مخاطبین آن حضرت عامل به این واجبات نبوده یا بوده اما حکمت آنها ناشناخته بوده که نتیجه‌اش می‌شود بی‌اثر بودن واجبات و الزامات دین در وجود افرادی که از شناخته شدگان و شاید پیشگامان نشر اسلام و احکام آن بوده‌اند.

وی در خاتمه سخنان خود گفت: به نظر می‌رسد در آن مقطع خاص و حساس، حضرت فاطمه سلام الله علیها در صدد بیان علت گمراهی رقم‌زنندگان انحراف در جریان اصیل اسلام در پرتو بازگو کردن عقائد و علل و حِکَم آنها بوده اند و این سیره و روش، تذکری است برای همه ما که بدانیم تأثیر بیان معارف دینی و پایبندی به آن‌ها توسط همگان در جامعه امروز، در سایه ابلاغ و ارشادی است که همراه با حکمت آنها بیان شود.

انتهای پیام